ExpertKennis
Waarom 'stempelen' we af?
Ieder vakgebied heeft zijn eigen jargon. Ook de pensioenwereld. Vaak is vakjargon verhullend. Zo werden bezuinigen opeens ombuigingen genoemd en heten ze nu al heroverwegingen. Daardoor lijkt het minder ernstig.
Met een dergelijk eufemisme uit de pensioenwereld maakte ik vorig jaar kennis toen ik op een congres aanwezig was over de gevolgen van de economische crisis voor onze pensioenen. Er werd bij herhaling gesproken over het afstempelen van pensioenen. Nu loop ik al heel wat jaren rond in pensioenland, maar van het woord afstempelen had ik nog nooit gehoord. Ook in de Dikke Van Dale en het tegenwoordig zo populaire Wikipedia komt de term afstempelen in relatie tot pensioenen niet voor.
Elfsteden- en pelgrimstocht
Er staan wel andere verklaringen in. Postzegels worden afgestempeld door het postbedrijf en kunnen daarna niet meer gebruikt worden. Zou het dus betekenen dat je pensioen helemaal niets meer waard is wanneer het is afgestempeld? Afstempelen doe je ook met je strippenkaart in de bus, totdat ook in jouw regio de OV-chipkaart is ingevoerd.
Nog bekender is het afstempelen bij De Elfstedentocht. Je laat je kaart bij controleposten afstempelen, zodat men weet dat je de volledige route hebt afgelegd. Dat kan ook bij de pelgrimstocht naar Santiago de Compostella.
Zouden de pensioenfondsen dat soms bedoelen? Dat hun bestuurders op bedevaart gaan om boete te doen voor hun beleggingsbeleid? Het is niet waarschijnlijk.
Waarde verminderen
Er is ook nog een andere betekenis voor afstempelen volgens Van Dale. Die is ontleend aan het afstempelen van aandelen. Via een stempel op een aandeel werd de waarde ervan verminderd. In die betekenis gebruiken de pensioenfondsen het woord afstempelen ook. Het betekent dat de pensioenen in waarde worden verminderd. Kort gezegd: als de dekkingsgraad van het pensioenfonds te laag is, moeten ook de pensioenen worden verlaagd.
Waarom zeggen we dan niet gewoon dat er een risico is dat de pensioenuitkeringen moeten worden verlaagd?
Verkeerde associaties
We klagen met z’n allen over de kloof tussen burger en pensioenfondsen en het gebrek aan pensioenkennis bij werknemers. Die kloof overbrug je niet door verhullend taalgebruik.
Bovendien kan het verkeerde associaties oproepen. Kennelijk gebeurde dat vooral met Russische staatsobligaties en aandelen in de Russische spoorwegen. Afstempelen wordt door velen, ook in de Van Dale, in verband gebracht met Russische staatsobligaties en aandelen in de Russische spoorwegen. Ze waren ooit een aantrekkelijke belegging, want het rendement was hoog. Het risico ook, zo bleek later. Na het afstempelen volgde al gauw de volledige afwaardering. Er is zelfs een Nederlandse levensverzekeraar (De Algemene) failliet gegaan doordat de Russische staatsobligaties werden afgestempeld.
Is dat de voorbode van het afstempelen van pensioenen? Het lijkt mij onverstandig om die associatie op te roepen. Daarom zou het woord afstempelen geschrapt moeten worden uit het vakjargon van de pensioenfondsen. Ze moeten gewoon eerlijk zijn en vertellen dat het risico bestaat dat de pensioenen verlaagd moeten worden als de economische crisis blijft voortduren.
Hasko van Dalen is directeur Beleidsontwikkeling Pensioenen bij Nationale-Nederlanden
