ExpertKennis
Sociale Zekerheid Actueel: Grootste deel WGA-instroom bestaat uit vangnetters
Er is de laatste jaren sprake van een soort verborgen stijging van het aantal arbeidsongeschikten. Niet alleen het aantal zieke en arbeidsongeschikte jongeren in de Wajong neemt toe, maar ook het aantal zogeheten vangnetters in de WGA. De groep WGA-vangnetters is zelfs zo sterk gestegen dat deze WGA-instroom domineert. Het is daarom niet verwonderlijk dat demissionair minister Donner maatregelen overweegt om het tij te keren.
Het aantal arbeidsongeschikten is jaren gedaald nadat de WAO is vervangen door de strengere WIA. Inmiddels worden weer meer werknemers arbeidsongeschikt. Wordt Nederland zieker? Dat vroeg het FD zich af in een artikel op 30 augustus 2010.
Het blijkt dat het aantal vangnetters in de WGA zo explosief stijgt dat deze inmiddels rond 60% van de WGA-instroom uitmaken. Het gaat bij vangnetters overigens om flexwerkers, uitzendkrachten, gedetacheerden en seizoenarbeiders die ziek uit dienst gaan bij hun werkgever of vanuit de WW arbeidsongeschikt raken en in de WGA belanden. Omdat hun arbeidscontract is afgelopen, is hun oude werkgever niet aansprakelijk.
De reden voor de sterke stijging van het aantal arbeidsongeschikte vangnetters is waarschijnlijk dat bedrijven alleen verantwoordelijk voor het vaste personeel dat arbeidsongeschikt raakt. Zij zijn voor de kosten verplicht verzekerd bij uitkeringsinstantie UWV of een particuliere verzekeraar. Er is echter, behalve het UWV, niemand die verantwoordelijkheid draagt voor de vangnetters.
Wat veel ondernemers niet beseffen, is dat zij indirect ook betalen voor de 'vangnetters'. Hun uitkering wordt verhaald op een van de 67 sectorfondsen die Nederland rijk is. Bedrijven zijn er verplicht bij aangesloten en betalen premie naar rato van hun loonsom om de kosten te dekken van het eerste halfjaar werkloosheid en van zieke en niet duurzaam arbeidsongeschikte flexwerkers.
Deze sectorpremies zijn dit jaar al flink gestegen en in een aantal gevallen zelfs meer dan verdubbeld. Grootwinkelbedrijven, die vorig jaar 0,97% over hun loonsom moesten afdragen, worden dit jaar aangeslagen voor 1,69%. Cateraars zijn nu 2,67% kwijt, tegen 1,48% in 2009. En bouwbedrijven zien in sommige gevallen hun sectorpremie stijgen van 0,34% tot 2,37%.
Uiteraard heeft de stijging van de sectorpremies te maken met de toegenomen werkloosheid als gevolg van de crisis. Achter de premiestijging blijkt ook een stevige groei van het aantal 'vangnetters' schuil te gaan. Daardoor verdubbelen de WGA-lasten voor de sectorfondsen in twee jaar tijd en komen volgend jaar uit op euro 285 mln, zo blijkt uit UWV-rapporten.
De toeloop naar de WGA is de laatste drie jaar versneld van 17.000 naar 21.500 op jaarbasis. Dat is dus volledig veroorzaakt door 'vangnetters'.
Om het tij te keren overweegt demissionair minister Donner twee maatregelen. Ten eerste wordt de WW-duur niet meer verlengd met de periode dat men ziek is (de WW-duur wordt dus opgemaakt tijdens ziekte) en ten tweede moet de zieke ook ander werk accepteren voordat men recht krijgt op ZW.
Conclusie
Aan de forse stijging van het aantal vangnetters in de ZW en de WGA is te zien hoe belangrijk re-integratie is. Kennelijk is het UWV daar onvoldoende toe in staat. Dat is ook een van de redenen waarom binnen de politiek nagedacht wordt over eventuele private uitvoering van de WGA. Ook daar waar het gaat om regeluliere werknemers met een werkgever is duidelijk dat het UWV erg veel laat liggen bij de benutting van arbeidsmogelijkheden van zieken en arbeidsongeschikten. De private markt maakt vanuit het financiele belang maar ook uit oogpunt van klantenbelang, veel meer 'werk van re-integratie' en zal indien er een onderonderbroken privaat belang is vanaf de eerste ziektedag tot en met de WGA-periode, de re-integratie-inspanningen alleen maar intesiveren en ook steeds meer investeren in preventie. Vooral dat laatste is de meest effectieve vorm van re-integratie.
