ExpertKennis

21-09-2010

Prinsjesdag 2010: Aftrap vanaf de reservebank

Inleiding

Het is duidelijk dat Prinsjesdag 2010 anders is dan anders. Over de plannen van het demissionaire kabinet hangt de schaduw van het formatie-akkoord met daarin straks de echte plannen voor 2011. Zo willen VVD, CDA en PVV 18 miljard bezuinigingen waarvan een deel zal neerslaan in de sociale zekerheid. Daarbij is de vraag of dit consequenties heeft voor het UWV en of dit wellicht zal leiden tot verdere privatisering van de WGA en de WW. In de tussentijd doet het demissionaire kabinet de aftrek voor het nieuwe begrotingsjaar vanaf de reservebank. Het is zeker van belang om de plannen - ook al zijn deze al grotendeels uitgelekt - nog eens op een rijtje te zetten en te bezien in het kader van de nieuwste inzichten over de overheidsfinanciën en het economische klimaat.

Financiele beschouwing

Stond Prinsjesdag 2009 nog in het teken van de economische crisis; Prinsjesdag 2010 staat in het teken van economisch herstel maar ook in het teken van bezuinigingen. Zoals vorig jaar aangekondigd zou vanaf 2011 een aanvang zal worden gemaakt met het op termijn gezond maken van de overheidsfinanciën. Koningin Beatrix zegt daarover in de troonrede:

"Lopende de kabinetsformatie past het huidige kabinet terughoudendheid bij het doen van beleidsvoorstellen voor het komende jaar. Lange tijd en wereldwijd zullen de gevolgen van de financieel-economische crisis voelbaar blijven. Een ingrijpend pakket van ombuigingen is nu noodzakelijk om de positie van ons land ook op de lange termijn te verbeteren. Maatregelen voor de jaren na 2011 zullen vanzelfsprekend door een nieuw kabinet voorbereid moeten worden." Dat is in lijn met de maatregelen die het demissionaire kabinet Balkenende heeft aangekondigd en die in 2015 een bezuiniging van 3,2 miljard moeten opleveren.

Volgens het CPB daalt het overheidstekort volgend jaar naar 3,9%. De eerdere prognose lag op 4,7%. Vergeleken met het hogere begrotingstekort dit jaar is dit een gunstige ontwikkeling te noemen. In ieder geval hoeft de overheid ongeveer 5 miljard minder geld te lenen dan was verwacht. Dat komt door de genoemde bezuinigingen van het demissionaire kabinet Balkenende en door meevallende belastinginkomsten door een meevallende economische ontwikkeling. Voor volgend jaar wordt een economische groei verwacht van 1,5%. Toch noemt het ING Economisch Bureau in de analyse van de Miljoenennota 2011 het een gemiste kans dat deze bezuinigingen uitgesmeerd worden tot 2015 en dat voor volgend jaar slechts 1,8 miljard aan bezuinigingen wordt gerealiseerd. Door volgend jaar meer te bezuinigingen zou er een extra financiële buffer gevormd worden 'tegen mogelijk nieuw conjunctureel tegenwind' waarbij de kans op een 'double dip' nog steeds niet helemaal van tafel is. Aan de andere kant doet Nederland het in internationaal opzicht zeker niet slecht. Sterker: Nederland in de analyse van het ING Economisch Bureau wordt geconcludeerd dat Nederland in Europees opzicht relatief snel op orde brengt en dat de Nederlandse economie zich al jaren bijzonder sterk en veerkrachtig toont. Dat wordt onderstreept door een gunstige ontwikkeling van het aantal werklozen. Naar verwachting zijn er in 2011 425.000 mensen zonder baan. Dat is fors minder dan de eerder geraamde 465.000.

Ook een gunstige ontwikkeling is een lagere inflatie volgend jaar dan verwacht. Het CPB gaat uit van 1.5% in plaats van 2%. Dat betekent dat de prijzen minder hard zullen stijgen dan verwacht. Ondanks de gematigde inflatie zal de koopkracht voor meeste Nederlanders niet op peil blijven. AOW'ers verliezen volgend jaar meer koopkracht dan de meeste andere huishoudens. Het algemene koopkrachtbeeld laat een min zien van een kwart procent, maar gepensioneerden moeten 0,5 tot 0,75 procent inleveren.

Plannen 2011

De volgende plannen zijn aangekondigd waarbij de opbrengsten voor een deel pas in 2015 zullen worden gerealiseerd.

Maatregelen die 3,2 miljard moeten opleveren:

• loonbijstelling ambtenaren: 600 miljoen;
• minder reservering voor nieuw beleid: 700 miljoen;
• lagere kinderopvangtoeslag: 445 miljoen;
• loonmatiging ambtenaren: 400 miljoen;
• inburgering: 340 miljoen;
• incidentele loonontwikkeling ambtenaren: 300 miljoen;
• taakstelling 1,5 procent rijksdienst: 230 miljoen;
• hogere tabaksaccijns: 200 miljoen;
• efficiency bij beheer infrastructuur: 70 miljoen;
• 'Economische' subsidies: 50 miljoen.
  

Extra maatregelen:

• Verhoging verkeersboetes: 50 miljoen
• Verhoging eigen bijdragen in de zorg: 170 miljoen

Analyse

Het beeld dat uit de miljoenennota naar voren komt is toch wel dat de economische ontwikkeling gunstiger is dan voorzien en dat de overheidsfinanciën er ook iets beter voorstaan dan was verwacht. 

Minister de Jager zie bij de presentatie dat dit het moment is om de begroting verder op orde te gaan brengen. Dit is dan ook de rode draad van het demissionaire kabinet: het leveren van een bedrage om te komen tot gezonde overheidsfinanciën. Het gaat vooral om kortingen op ambtenarensalarissen. Geld dat was gereserveerd voor nieuw beleid wordt niet besteed, ouders krijgen minder geld voor kinderopvang en de budgetten voor inburgering van immigranten worden gekort. Ook wordt roken duurder. Het is straks aan het nieuwe kabinet om deze maatregelen aan te vullen tot de 18 miljard die VVD, CDA en PVV willen bezuinigen.

Het is aan het nieuwe kabinet om deze lijn door te trekken tot een totale bezuinigingsdoelstelling van 18 miljard. Daarvan is bekend dat dit voor een groot deel uit de sociale zekerheid moet komen. Hoe dit precies wordt ingevuld is uiteraard nog niet bekend. Wel bekend is dat vooral VVD en PVV veel kritiek hebben op het functioneren van het UWV en dat de VVD rechtstreeks heeft voorgesteld het UWV af te schaffen. Tegelijkertijd spreekt het CDA zich wederom uit over een private uitvoering van de WGA.

Als vervolg op deze - vooral voor ambtenaren - deels forse bezuinigingsplannen is nu het wachten op de plannen van het nieuwe kabinet. Deze worden op zijn vroegst in de eerste helft van oktober verwacht. 

Reacties op de Prinsjesdagplannen

VNO-NCW
Een 'verstandige begroting', waarmee het kabinet 'erkent dat herstel vorm moet krijgen vanuit het bedrijfsleven'. De plannen ondersteunen volgens VNO-NCW de groei van de economie en bevatten 'noodzakelijke maatregelen om de eigen boekhouding verder in het gareel te brengen'. Pluspunten van het pakket zijn: voortzetten maatregelen uit het crisispakket, zoals een miljard aan liquiditeitssteun, doorgaan met de verruimde innovatiesteun, ondersteuning bouwsector, verlaging winstbelasting. Minpunt betreft de verhoging accijns op roken 'is onverstandig' vanwege 'toename van illegaliteit en criminaliteit'

FNV

FNV verwijt het kabinet gebrek aan visie. 'Het gaat eerst om de mensen, dan pas om het geld. Dan moet er toch meer te horen zijn dan bezuinigen en nog eens bezuinigen', zegt FNV-voorzitter Agnes Jongerius. 'Het huishoudboekje op orde krijgen is belangrijk, maar wij zouden graag zien dat de dames en heren politici in Den Haag ook een visie hebben op Nederland in 2025. Daar kunnen we ze niet op betrappen.'

VVD

VVD vindt dat na de maatregelen die het huidige demissionaire kabinet neemt zijn nog zo'n 16 miljard euro aan structurele bezuinigingen nodig. Rutte wil dat het nieuwe kabinet niet alleen minimaal 18 miljard euro bezuinigt, maar ook investeert ''in de kracht van Nederland''. Dat investeren kan in zijn ogen door het uitgeven van extra geld, maar ook door hervormingen. ''Maar de technische kant ervan is alleen al heel ingewikkeld.''

PVV

PVV-leider Geert Wilders noemde de troonrede 'niet zo'n indrukwekkend verhaal'. Wilders pleitte ervoor dat het volgende kabinet nog meer snijdt in eigen vlees: overheid en ambtenaren. Bezuinigingen in de zorg vormen echter een obstakel in de coalitieonderhandelingen. PVV-leider Geert Wilders wil niet dat het eigen risico omhoog gaat en verzet zich ook tegen ingrepen in het basispakket.

PvdA

PvdA-leider Job Cohen noemt het uitstekend dat koningin Beatrix in de troonrede de nadruk heeft gelegd op het ''beheersbaar'' houden van de tegenstellingen en verschillen van opvatting in Nederland. Cohen zei dinsdag het daarmee ''van harte eens'' te zijn. Verder constateerde de PvdA-leider dat Nederland er in verhouding tot andere landen niet slecht voorstaat. Volgens hem is dit onder meer te danken aan de maatregelen, die zijn partij met CDA en ChristenUnie in het kabinet-Balkenende IV wegens de economische crisis heeft genomen

GroenLinks

GroenLinks vindt dat het kabinet op Prinsjesdag met een 'anti-moderne' begroting komt. Echte hervormingen blijven achterwege, terwijl er grof wordt gesneden in de publieke sector. Dat zei GroenLinks-leider Femke Halsema dinsdag. Ook de klimaatcrisis en de sociale zekerheid worden niet gemoderniseerd. De korting op de kinderopvang wordt 'dramatisch' genoemd.

D66

D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold merkte op dat het kabinet niet komt met wat beloofd was: echte hervormingen. Dan gaat het over onder meer de arbeidsmarkt en de woningmarkt.  Beide partij hekelden de kortingen die de kinderopvang boven het hoofd hangen.

SP-fractieleider Emile Roemer dinsdag in reactie bezuinigt het huidige demissionaire kabinet "over de ruggen van ouderen, zieken en gehandicapten om banken, bonusvangers en villabezitters de hand boven het hoofd te houden. Met name de bezuinigingen in de zorg, in de sociale werkplaatsen, de korting op toeslagen voor uitkeringsgerechtigden en de verlaging van de partnertoeslag komen hard aan.

ChristenUnie
'Dit is een solide nalatenschap die bewijst dat de achtergebleven ministersploeg z’n grote verantwoordelijkheid op een verstandige manier weet te dragen', zegt Arie Slob, vicefractievoorzitter van de ChristenUnie. Speerpunten betreft het weer in bedwang krijgen van de kosten kinderopvang en dat de bezuinigingen vooral door hoogste inkomens gedragen worden. Ook de verhoging tabaksaccijns wordt onderschreven.

CNV
'We zijn ongelukkig met de manier waarop het kabinet Balkenende nog op de valreep de lasten verdeelt.' De vakbond wil een 'innovatief arbeidsmarktbeleid' om beter aan te sluiten op ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Kritiekpunten zijn dat de hogere zorgkosten komen vooral op het bordje van mensen met lage inkomens, dat 4000 ambtenaren worden ontslagen, zonder overheidstaken te schrappen en de

bezuinigingen op kinderopvang

PO-Raad (primair onderwijs)
'Eerdere bezuinigingen worden nu voelbaar. De rek bij scholen is er uit', aldus Kete Kervezee, voorzitter van de PO-Raad. De raad wil 'geen verdere bezuinigingen, voldoende compensatie voor de gestegen kosten, en duurzaamheid en duidelijkheid in de regelgeving'. Men vindt dat de bezuiniging van €46 mln. door kinderen met 4 jaar naar basisschool te laten gaan leidt tot grotere klassen en bij het speciaal onderwijs is al wel een bezuiniging van €31 mln. ingeboekt, maar de scholen zijn hierop nog niet ingericht

SGP
'Een eerste stap op weg naar het op orde brengen van het huishoudboekje van de staat', aldus de SGP. Het is aan het nieuwe kabinet 'om de grote(re) stappen te zetten'. Positieve punten: het verlagen kosten voor kinderopvang en het verlagen belastingen. Wel vindt de SGP dat de rekening voor verhogen eigen bijdrage in zorg 'niet op het bordje mag terechtkomen van mensen die het financieel al zwaar hebben'
Ten slotte zijn verkeersboetes verhogen 'geen middel om gaten in de begroting te dichten'

Plaats op: