ExpertKennis
Miljoenennota 2011
Maarten Leen/ ING Economisch bureau
De Nederlandse overheidsfinanciën ontwikkelen zich bijzonder gunstig. Ook internationaal bezien. Het kabinet heeft de overheidsfinanciën goed door de financiële crisis heen geloodst. Met de Miljoenennota 2011 wordt een eerste stap gezet om de gaten te dichten die door de crisis in het staatshuishoudboekje zijn geslagen.
Na de financiële crisis van 2008-2009 zet de Miljoenennota
2011 de eerste stap op weg naar herstel van gezonde overheidsfinanciën. Door
een combinatie van bezuinigingen en enkele gerichte lastenverlichtingen wordt
voor het volgende kabinet een goede uitgangspositiegecreëerd voor een verder herstel van de overheidsfinanciën
op middellange termijn.
Niettemin zijn ook enige kanttekeningen te maken:
- Van de aanvankelijk door het kabinet voor volgend jaar voorgenomen bezuiniging van € 3,2 miljard wordt slechts € 1,8 miljard gerealiseerd. De totale besparing wordt nu pas in 2015 gerealiseerd. Een grotere bezuinigingsinspanning had de Nederlandse overheidsfinanciën met nog meer overtuiging richting Europese normen kunnen brengen. Bij het achterwege laten van een aantal lasten verlichtende maatregelen voor het bedrijfsleven had het begrotingstekort in 2011 dan zelfs de Europese norm, van 3%, zeer dicht hebben kunnen benaderen! Aldus is achterwege gelaten een buffer te scheppen tegen mogelijk nieuw conjunctureel tegenwind in de toekomst. Geen overbodige luxe aangezien het nog lang niet zeker is dat een ‘double dip’ recessie is afgewend en ook de Europese schuldencrisis niet definitief bezworen lijkt.
- Bovendien is van het besparingsvoorstel van 3,2 miljard euro slechts circa een derde concreet met specifieke maatregelen ingevuld (o.a. verhoging tabaksaccijns, lager budget voor inburgering, korting toeslag kinderopvang). Het resterende deel heeft een generieke aanduiding (verhoging doelmatigheid Rijksoverheid, efficiencyverbetering beheer en onderhoud infrastructuur, vermindering loonsom ambtenaren). Het achterwege laten van een concrete invulling vergroot de kans op uitvoeringsproblemen later in de begrotingscyclus. Vooral bezuinigingen op het ambtenarenapparaat blijken in de praktijk niet altijd even eenvoudig te realiseren.
- Met de begroting voor 2011 lijkt het eenvoudigste deel van het saneringsproces van de overheidsfinanciën achter ons te liggen. Er is geprofiteerd van een uitzonderlijk lage rente maar voor de komende jaren lijkt weer van hogere rentes te moeten worden uitgegaan. Ook is geprofiteerd van een (onverwacht) snelle daling van de werkloosheid; een verdere daling hiervan zal minder gemakkelijk zijn. Aldus zal de economische dynamiek achter het herstelproces van de overheidsfinanciën de komende jaren waarschijnlijk minder uitbundig zijn. De voor de komende jaren noodzakelijke verdere tekortreductie zal dan ook minder eenvoudig zijn.
Niettemin kan worden geconstateerd dat het kabinet de Nederlandse economie en overheidsfinanciën goed door de financiële crisis heen heeft weten te loodsen. Dit door middel van een combinatie van algemeen beleid (het laten werken van de zogenoemde automatische stabilisatoren) en specifiek beleid (regeling voor deeltijd-ww, garantiestelling kredietverlening, lastenverlichting bedrijfsleven door o.a. verruiming fiscale verliescompensatie en aanpassing fiscale afschrijvingsregels).
Met de beoogde reductie van het begrotingstekort tot 3,9% bbp in 2011 onderscheidt Nederland zich in internationaal perspectief gunstig. Het begrotingstekort is niet alleen lager dan gemiddeld in het hele eurogebied maar ook lager dan wat gemiddeld gebruikelijk is in de – veelal als wat sterker aangemerkte – noordelijke lidstaten van de EMU
Tussen 2007 en 2011 is de staatsschuldquote – de overheidsschuld uitdrukt als aandeel in het bruto binnenlands product – in ons land met circa 21%-punt gestegen. Dit is weliswaar hoger dan gemiddeld bij diezelfde groep noordelijke eurolanden (17%-punt), maar
toch nog relatief bescheiden aangezien het (directe) effect van de tijdens de crisis doorgevoerde overheidsinterventies vanwege problemen in de financiële sector op de overheidsschuld nergens zo groot was als in Nederland (zie figuur 3). Zo bezien lijkt te kunnen worden geconcludeerd dat Nederland vergeleken met de meeste andere landen uit het eurogebied zijn overheidsfinanciën relatief snel op orde brengt.
Het relatief snelle herstel van de overheidsfinanciën van ons land lijkt niet alleen het gevolg van een wat minder actieve begrotingsstimulering maar hangt waarschijnlijk ook samen met onze sterke economische structuur. Nederland behoort nu al acht jaar tot de top-3 meest concurrerende economieën van het eurogebied. Hierdoor zijn de Nederlandse economie en overheidsfinanciën uitstekend gepositioneerd om te profiteren van een internationaal economisch herstel.
| auteur: | Maarten Leen |
|---|
