ExpertKennis
Gezond aan het werk, gezond met pensioen!
Werknemers zijn gelukkiger
Recent presenteerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) een onderzoek waaruit blijkt dat mensen met een betaalde baan gelukkiger zijn dan werklozen. Hiervoor gebruikte het SCP gegevens uit 2007, dus de economische crisis speelt geen rol. Naast beperktere middelen en geringere sociale participatie geven mensen die niet werken vaak aan het idee te hebben dat hun gezondheid te wensen overlaat.
Hier lijkt sprake te zijn van eenvoudige oorzaak gevolg relatie. Mensen met gezondheidsklachten vinden geen werk of raken als het gevolg van gezondheidsklachten hun werk kwijt. Met alle gevolgen van dien. Deze situatie is nog ernstiger dan het in eerste instantie lijkt.
Uit de laatste cijfers van het UWV blijkt namelijk dat de raming voor de WIA uitkeringen voor 2009 werd overschreden. In totaal waren er 83.300 WIA-uitkeringen in 2009, waarvan 23.000 nieuwe toekenningen in 2009. Er zijn zowel meer mensen dan verwacht ingestroomd in de IVA als in de WGA. Wat vooral zorgwekkend is, is dat er maar weinig mensen uitstromen uit de WIA. Verder geldt voor de grote groep 35-minners dat zij vaak dusdanige gezondheidsklachten hebben dat zij nauwelijks werk kunnen vinden.
Van werken blijf je gezond
Dat de relatie tussen gezondheid en werk wederkerig is, is minder bekend. Zo blijkt de re-integratie van sommige zieke werknemers sneller te verlopen als er sprake is van participatieve werkhervatting Ook bleek vorig jaar uit een Amerikaans onderzoek dat volledig stoppen met werken na je pensioen slecht kan zijn voor je gezondheid. Werknemers die langer (in deeltijd) doorwerkten hadden een betere gezondheid.
''Het kiezen van een toepasselijke 'overbruggingsbaan' naar volledig stoppen met werken helpt gepensioneerden bij de overgang naar volledig pensioen in goede mentale en fysieke gezondheid,'' aldus wetenschapper Kennetz Shultz van de Universiteit van Maryland. Voorwaarden waren wel dat het niet om een stressvolle baan ging en dat de werknemer in dezelfde sector actief bleef.
Duurzame inzetbaarheid naar Fins model
Het is daarom hoopvol dat Nederland ongeveer twee jaar geleden een licentie heeft genomen
op de in Finland ontwikkelde Work Abilty Index (WAI). Deze vragenlijst biedt werknemers inzicht in hun werkvermogen. Het werkvermogen is de mate waarin iemand lichamelijk en geestelijk in staat is om arbeid te verrichten. Een goed werkvermogen draagt bij aan een duurzame inzetbaarheid van de werknemer. Met de inzet van de WAI kan gericht ondersteuning worden geboden aan werknemers die het nodig hebben.
De resultaten die behaald kunnen worden met de WAI hangen echter sterk af van de manier waarop de WAI wordt ingezet. De grondlegger van de WAI, de Finse professor Ilmarinen, legt de nadruk op het individuele traject met werknemers in combinatie met interventies op organisatieniveau. In Finland lag de nadruk in eerste instantie op de oudere werknemer. Centraal stond de taak de oudere werknemer langer gezond aan het werk te houden. Bijna net zoveel belang werd gehecht aan een gezonde overgang tussen werk en pensioen. Door middel van de mogelijkheid van deeltijdpensioen, werd met werknemers een traject ingezet waarbij een gezonde overgang tussen werk en(deeltijd) pensioen centraal stond. De WAI werd daarmee vooral geassocieerd met agemanagement.
Preventie in Nederland
In Nederland is er de afgelopen jaren door diverse partijen, waaronder de overheid, een steeds groter belang is toegekend aan de preventie van gezondheidschade bij werknemers. In eerste instantie lag de nadruk vooral het voorkomen van gezondheidsschade door het werk. Hiervan zijn de Arboconvernanten en later de Arbocatalogi een mooi voorbeeld.
Door een steeds ongezondere levensstijl met alle gezondheidsklachten tot gevolg verschuift de aandacht van werkgevers echter steeds meer richting gezondheidsbevordering/leefstijl-
beïnvloeding van de individuele werknemers. Dit is vooral gericht op de BRAVO-factoren: (meer) Bewegen, (stoppen met) Roken, (matig met) Alcohol, (gezonde) Voeding, (voldoende) Ontspanning.
De mogelijke verhoging van de AOW leeftijd in Nederland is een belangrijke reden voor werkgever (en werknemer!) om gezondheidsbeleid te intensiveren en duurzaam inzetbaarheidbeleid en employabiltybeleid op de agenda te zetten. De verhoging van de AOW leeftijd is gewenst om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen. Hierbij gaat het vooral om de financiering van de AOW en het opvangen van verwachte arbeidstekorten. Vanuit werkgeversperspectief wordt daarnaast vaak het belang van fit en gemotiveerd personeel voor het behoud en versterken van de concurrentiepositie genoemd. Dat het voor de werknemer zelf echter ook van groot belang is om zo lang mogelijk gezond aan het werk te blijven, blijkt wel uit het feit dat eenmaal aan de zijlijn de kans op werk (en geluk) aanzienlijk afneemt. Dit geldt nog meer voor ouderen, die zelfs in goede gezondheid erg veel moeite hebben om na een periode van werkloosheid opnieuw werk te vinden.
WAI versus bodyscan
Een belangrijke vraag is echter hoe werkgevers en werknemers invulling gaan geven aan gezondheid- en inzetbaarheidbeleid. Wordt de door de overheid gepromote WAI de maat of zal elk bedrijf zijn eigen methodiek kiezen. Hierbij is het van belang dat de WAI puur een screeningsinstrument is en nauwelijks iets zegt de oorzaak van verminderd werkvermogen. In de praktijk zien we dan ook al een aantal aanbieders van de WAI, die de WAI hebben uitgebreid met aanvullende vragen of medische checks.
Zo heeft PreventNed samen met de Erasmus Universiteit, de WerkMogensMonitor ontwikkeld. Dit is de WAI aangevuld met vragen over zelfstandigheid en afwisseling in het werk, werktempo en –hoeveelheid, fysieke belasting, leefstijl en productiviteit op het werk en de BodyMass Index. Voordeel hiervan is dat vanaf 35 tot 50 ingevulde vragenlijsten ook bedrijfsrapporten kunnen worden uitgedraaid met daarin aanbevelingen op organisatieniveau. Het bedrijf Vitide zet de WAI vaak in in combinatie met een medische check. Naast het opsporen van een extra risicogroep, zou de medische informatie bijdragen aan de motivatie van werknemers om hun leefstijl aan te passen.
Ook het NIPED ontwikkelde enkele jaren geleden al een zeer uitgebreide medische check die in combinatie met een op organisatiekenmerken gerichte vragenlijst zeer veel handvatten biedt aan werkgever en werknemer om gericht gezondheidsbeleid te ontwikkelen en werknemers te stimuleren bij een gezonde leefstijl.
Hindernissen als verdienmodel en de privacy van de werknemer zorgden er lang voor dat er voornamelijk over gezondheidsmanagement werd gesproken. Het afgelopen jaar lijkt er echter een versnelling te zijn opgetreden in het aanbod van en de animo voor gezondheid- en inzetbaarheidbeleid. Als er sprake is van duidelijke voorlichting vanuit de werkgever is de (vrijwillige) bereidheid van werknemers om hieraan mee te werken groot.
Grote bedrijven versus MKB
Er is wel een duidelijke scheidslijn zichtbaar tussen grote en kleine bedrijven. Grote bedrijven zijn, soms met ondersteuning van een zorgverzekeraar, al veel verder met het ontwikkelen van beleid en aanbieden van op screening en preventie gerichte interventies dan het MKB. Al blijkt uit onderzoek van? Dat het gezondheidsbeleid vooral te bestaan uit het neerleggen van verantwoordelijkheden bij de werknemer. Interventies en veranderingen op organisatieniveau vinden nog (te) weinig plaats.
Voor het MKB lijkt het belang van gezondheidsbeleid kleiner aangezien het verzuim momenteel relatief laag ligt. Maar ook voor het MKB geldt dat het verzuim zal stijgen als gevolg van een hogere gemiddelde leeftijd van de werknemers. Ook is de impact van verzuim over het algemeen groter bij een MKB bedrijf. Daarnaast kent een bedrijf met vitale werknemers niet alleen een lager verzuim, maar zal het ook productiever zijn.
Als de trend van ongezonde leefstijl in combinatie met sterke toename van (medische) aandoeningen als obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten doorzet zal ook de MKB-er niet ontkomen aan gezondheidsbeleid. Nu al ligt de gemiddelde levensverwachting in goede gezondheid voor lager opgeleide mannen en vrouwen ver onder de pensioengerechtigde leeftijd (CBS 2005/2008). Voor mannen met alleen basisonderwijs is dit 50 jaar en voor mannen met VMBO is dit 59,6 jaar. Maar voor vrouwen geldt dit eveneens (alleen basisonderwijs 51,5 jaar, VMBO 60,9 jaar). Deze cijfers worden bevestigd door onderzoek door het TNO waaruit blijkt dat 16% van de werkende mannen en 20% van de werkende vrouwen aangeeft dat de gezondheid het werk belemmert.
In Arbo- of HRdomein
En dan komen we natuurlijk nog bij de vraag of gezondheid- en inzetbaarheidbeleid in het domein van Arbo of HR wordt geplaatst. Zo is het mogelijk een WAI plus in te zetten als Periodiek Medisch Onderzoek. Voor interventies die hieruit komen geldt echter dat deze voor een deel in het HR domein zullen plaatsvinden. Zeker als het gaat om individuele loopbaantrajecten of meer algemene managementopleidingen. Positief is dat in Nederland diversiteitbeleid, waarbij aandacht is voor de specifieke behoeften van de verschillende werknemersgroepen de rol overneemt van het meer traditionele agemanagement. Dit is ook te zien in veranderingen in CAO bepalingen. De traditionele ontziemaatregelen voor ouderen worden steeds vaker vervangen door maatwerkregelingen.
Een extra uitdaging hierbij is dat het lange termijndoel, behoud van gezondheid en arbeidsvermogen, steeds meer zal moeten worden bereikt in een omgeving van in principe tijdelijke arbeidsverbintenissen. Dat veronderstelt dat arbeid en gezondheid een verantwoordelijkheid wordt van de werknemer zelf, waarbij de werknemer wordt ondersteund om hierin de regie te voeren.
Rol Verzekeringsadviseur
Last but not least de vraag wat dit betekent voor de Verzekeringsadviseur. Zeker voor de MKB-er kan de verzekeringsadviseur (naast de accountant) een belangrijke adviseur worden. Het is opvallend dat de focus steeds meer verschuift naar bedrijfsadvies, waarbij het werkgeverschap centraal staat. Verzekeringsadviseurs die advies over arbo, re-integratie, gezondheidsbeleid opnemen in hun dienstverlening, kunnen hun toegevoegde waarde als adviseur van het bedrijf nog beter invullen. In de recente publicatie ‘Arbozorgverlening in nieuw perspectief’ van BS Health Consultancy wordt de rol van Verzekeringsadviseurs bij Arbodienstverlening nieuwe stijl expliciet benoemd en worden verschillende proposities voor de MKB-markt en de markt voor grote werkgevers onderscheiden.
Anna Marie Beerda, Beleidsmedewerker Sociale Zekerheid NN Zakelijk
Een bewerkte versie van dit artikel is geplaatst in VVP nummer 13.
