Generatiekloof bestaat niet bij wensen en ambities

Pensioendebat Nationale-Nederlanden en BNR Crossroads

Hoe houdt Nederland uitzicht op pensioen? Een debat tussen generaties georganiseerd door BNR Crossroads in samenwerking met Nationale-Nederlanden geeft meer inzicht in de wensen voor de toekomst en de manier om deze financieel mogelijk te maken. Dit debat vormt onderdeel van een grotere campagne van Nationale-Nederlanden waarin ingespeeld wordt op nieuwe tijden. Veranderingen als langer doorwerken, flexibilisering van de arbeidsmarkt, een nieuwe generatie werknemers met andere behoeften en de impact op pensioen staan hierin centraal.

“Van baan veranderen, een huis kopen, een sabatical; pensioen blijkt onderbelicht inde keuzes die Nederlanders op dit soort kruispunten maken.” Dit zegt directeur Arjan Nollen van Nationale-Nederlanden tijdens het BNR Crossroads generatiedebat. Ruim tweehonderd toehoorders en experts waren op 23 november in debatcentrum Felix Meritis in Amsterdam verzameld. Onder hen: CDA Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt, pensioendeskundige Emilie Schols, Mei Li Vos van Alternatief voor Vakbond, ondernemer Henny van der Most, hoogleraar Risicomanagement Theo Kocken en hoogleraar Financial Institutions Dolf van den Brink.

Zekerheid verleden tijd

Een dwarsdoorsnede van verschillende generaties Nederlanders - 20-35 jaar, 35-55 jaar en 55+ - nam aan de discussie deel. Nuchterheid overheerste, tijden veranderen en zekerheden bestaan niet (meer), daar was iedereen het over eens. Wat als je ziek wordt, van baan veranderd, op wereldreis gaat, voor jezelf begint? Welke gevolgen heeft dit dan voor je toekomstige financiële situatie? En kies je voor zekerheid, of ga je voor kansen?

Einde van een tijdperk

Als het erop aan komt kiest het Nederlandse volk toch voor zekerheid, wist Emilie Schols op basis van onderzoek. “Dat maakt het pensioenakkoord ook zo tegenstrijdig. In het nieuwe stelsel mogen fondsen juist meer risico nemen.” Mei Li Vos: “Natuurlijk, ook de huidige politieke strijd is een strijd om zekerheid. In deze tijd zeg ik tegen iemand die als zzp’er een creatief beroep heeft: ‘Als het kan, neem alsjeblieft aan die vaste baan!’.” Tijden veranderen; de 71-jarige Anton Noordermeer ging met pensioen op zijn 61e en is gaan reizen. Nu probeert hij zijn koopkracht behouden. Einde van een tijdperk, maar dat stemde nauwelijks tot pessimisme. Het gaat erom je eigen verantwoordelijkheid goed in te vullen. “Het vertrouwen in eigen kunnen en keuzes is groot”, constateerde ook Arjan Nollen.

Verschil in keuzes

Kiezen voor zekerheid nu, of voor kans op rendement in de toekomst? Wie nu jong is, leeft volgens het motto; ‘die dan leeft, dan zorgt’. Tijdens het debat blijkt dit genuanceerder te liggen. De oudere generatie wil dat iedereen zijn droom achterna gaat. En juist jongeren kiezen toch veiliger en blijven waar ze zitten. Nemen ook niet het risico om zzp’er te worden. Volgens Mei Li Vos komt dit onder andere door de dure arbeidsongeschiktheidsverzekeringen. “Ze zijn veel te duur en bieden te weinig waar voor je geld.” Pensioendeskundige Schols pareerde: “Een AOV-verzekering duur? Je moet als zelfstandige het risico niet willen lopen. Als het misgaat, dán is het echt onbetaalbaar.” Omtzigt bracht in dat hij voor zzp’ers graag de mogelijkheid wil creëren een coöperatie op te richten. Hiervoor zal de Tweede Kamer zelfstandigen eerst als beroepsgroep moeten erkennen. Een wetsvoorstel met die strekking is in voorbereiding.

Arbeidsmarkt moet meeveranderen
Maar hoe het zit het met de verdeling van de welvaart tussen generaties? Hervormingen inde arbeidsmarkt zijn noodzakelijk, stelde hoogleraar Financial Institutions Dolf van den Brink. “Mensen moeten eraan gaan wennen dat ze na hun zestigste een stapje terug doen. Demotie is echt zo slecht nog niet”. Automatisme van loonsverhoging moeten volgens hoogleraar Risicomanagement Theo Kocken van de baan: “Wil je langer doorwerken mogelijk maken dan moet je ook de discussie over belonen voeren.”

Collectief systeem niet afserveren
De vraag welk pensioensysteem de beste garanties biedt – collectief of individueel – bracht deining. “Collectief is efficiënter”, vond Pieter Omtzigt. Maar onder de deelnemers viel vooral een groot vertrouwen in eigen zelfredzaamheid te bespeuren. Onderzoek toont aan dat mensen niet voor hun 45e over hun pensioen nadenken. Omtzigt pakte die bal op: “Inderdaad, en dan krijg je als overheid alsnog de zorg over die groep mensen.” Voor het CDA-kamerlid staat het uitgangspunt van een collectief systeem daarom nog altijd recht overeind. “Laten we dat niet als brandhout afserveren. Je maakt pensioen goedkoper door standaardisatie. Waar het knelt is de vraag hoe je ervoor zorgt dat ieder een eerlijk deel krijgt. Het is aan de politiek en de sector om dat te waarborgen.” Nollen in reactie: “Een goed of slecht systeem? Dat is niet zozeer de kwestie. Het gaat erom dat je weet welke zekerheid het systeem biedt. En dat je maatregelen kunt treffen om je hierop voor te bereiden.

”Het expertpanel tijdens het BNR Crossroads pensioendebat
- Emilie Schols, pensioendeskundige

- Dolf van den Brink, hoogleraar Financial Institutions aan de Universiteit van Amsterdam

- Pieter Omtzigt, Tweede Kamerlid CDA, woordvoerder sociale zaken

- Arjan Nollen, directeur Nationale-Nederlanden Corporate Clients

- Hennie van der Most, ondernemer en werkgever

- Tessa van Asselt, expert sociaal-culturele trends

- Theo Kocken, hoogleraar Risicomanagement aan de VU

- Mei Li Vos, politicoloog en oprichter van Alternatief voor Vakbond