ExpertKennis
Focus op de Economische Recessie (7): 'Overleeft de Sociale Zekerheid de crisis'?
De kredietcrisis heeft flinke impact op de financiële wereld. Nu deze crisis is overgeslagen naar de ‘reële economie’ verkeren we ook in een economische recessie. Dat werpt de vraag op wat de gevolgen zijn voor de markt van inkomensverzekeringen. In dat kader wordt periodiek onder de titel ‘Focus op de economische recessie’, een actueel verzekeringsonderwerp belicht. Dit keer aandacht voor de houdbaarheid van het Sociale Zekerheidsstelsel in economische moeilijke tijden en welke aanpassingen kunnen worden verwacht. Dat was althans het onderwerp van een vorig week gehouden publiek debat waar onder andere minister Donner zijn visie gaf.Sinds het vorige economische dieptepunt – begin tachtiger jaren - zijn
ingrijpende wijzigingen doorgevoerd in de sociale zekerheid en het
arbeidsmarktbeleid. In een tijd van groeiende krapte op de arbeidsmarkt
was er volop gelegenheid om te experimenteren. Maar nu de werkloosheid
weer snel oploopt dringt de vraag zich op of het huidige stelstel
toekomstbestendig is. De aandacht is in ieder geval verschoven van
uitkering naar werk. De sociale partners zijn verdwenen uit de
uitvoeringsorganisatie. Re-integratie wordt grotendeels aan private partijen
uitbesteed. Hebben deze veranderingen hun doel bereikt? Is het beroep op
de sociale zekerheid verminderd en worden uitkeringsontvangers sneller aan het
werk geholpen? Biedt het stelsel nog voldoende inkomenszekerheid? Of zullen in
de toekomst opnieuw ingrijpende veranderingen nodig zijn? Over deze onderwerpen
gaf minister Donner zijn visie.
Geconstateerd werd, dat al ruim 25 jaar hervormingen Sociale Zekerheid plaatsvinden en dat het einde nog lang niet in zicht is. Het startpunt lag in 1984 met de verlaging van de uitkeringen door Lubbers. Bij alle hervormingen ging het steeds om kostenbeheersing en het meer activerend maken van het stelsel. Kostenbeheersing betekende snijden in hoogte en/of duur van de uitkering dan wel het moeilijker toegankelijk maken van de regeling. Het stelsel werd meer activerend door financiële prikkels te leggen bij werkgevers en werknemers.
Een andere constatering was, dat aan de hervormingen een duidelijke visie
ontbrak. Dat is te zien aan de vaak tegenstrijdige aanpassingen die later weer
ongedaan werden gemaakt. Daarbij volgden aanpassingen elkaar zo snel op
dat er geen tijd was om te kijken naar het effect.
Er wordt wel eens geclaimd dat de arbeidsparticipatie door de hervormingen is gestegen van 49 naar 67% van de beroepsbevolking. Of dat door de hervormingen komt wordt echter betwijfeld omdat de groei vooral plaatsvond bij jongeren en vrouwen die nog niet deelnamen aan het arbeidsproces. Dit zijn groepen die geen of zeer weinig gebruik maken van sociale zekerheidsregelingen. In ieder geval ligt de arbeidsparticipatie bij lange na nog niet in de buurt van de 80% die het kabinet voor de lange termijn voor ogen heeft. Verdere aanpassingen zullen dan ook niet uitblijven. Dat bevestigde ook minster Donner. Hij benadrukte dat aanpassingen nodig blijven omdat de verhouding 65-plussers/werkenden die nu nog 1 op 4 is, over 15 jaar zal verslechteren tot 1 op 2. De Sociale Zekerheid zou daarmee op termijn onbetaalbaar worden. Daarom is het noodzakelijk dat al degenen die nog niet deelnemen aan het arbeidsproces, alsnog toetreden tot de beroepsbevolking en dat ouderen langer blijven doorwerken. Vandaar ook de verhoging van de AOW-leeftijd maar ook de verwachting dat verdere versoberingen in de Sociale Zekerheid niet zullen uitblijven. Het is niet voor niets dat nog steeds gesproken wordt over verdere ingrepen in de WW, elementen van private uitvoering in diezelfde WW en private uitvoering van de WGA. In combinatie met een publieke uitvoerder die steeds meer onder druk staat, levert dit kansen op voor de private verzekeringsmarkt.
Op de vraag wanneer evenwicht wordt bereikt in de Sociale Zekerheid, zei minister Donner dat dit punt waarschijnlijk nooit bereikt zal worden. Het stelsel zal in beweging blijven als gevolg van economische en technologische ontwikkelingen en door veranderende maatschappelijke opvattingen. Daarnaast komen veel veranderingen voort uit politieke overwegingen en niet vanuit een fundamentele visie. Niet zelden kiest de politiek daarbij de weg van de minste weerstand. De private markt zal dus te maken krijgen met een stelsel van sociale zekerheid dat blijft veranderen met dito kansen om daarop in te spelen.
Een opvallende laatste conclusie in het debat was, dat het stelsel van sociale zekerheid (vooral in tijden van crisis) kwetsbaar is doordat het publiek wordt uitgevoerd waarbij de publieke uitvoerder er niet in slaagt om effectief te re-integreren. Juist op dit punt onderscheiden inkomensverzekeraars zich door, vanuit een sterk financieel belang, verzekeringsnemers effectief te ondersteunen bij preventie en re-integratie.
Samenvattend wijzen de uitlatingen van minister Donner erop, dat verdere aanpassingen om het stelsel van Sociale Zekerheid betaalbaar te houden, niet kunnen uitblijven. In combinatie met een zwakke positie van de publieke uitvoerder, blijft dit ook voor de toekomst kansen opleveren voor de private verzekeringsmarkt.
