ExpertKennis
Donner zet deur voor misbruik open!
Sinds mensenheugenis kent de Ziektewet een anti-misbruikbepaling. Doel hiervan is te voorkomen dat iemand louter en alleen bij een werkgever in dienst treedt om kort daarna een uitkering te kunnen claimen. Later is die bepaling ook opgenomen in de WAO en de WIA.
Ziek voor aanvang van de verzekering
Het UWV mag uitkering weigeren als je al door ziekte ongeschikt was om te werken, voordat je verzekerd werd. Men noemt dit ook wel een brandend-huisconstructie. Je kunt geen verzekering meer sluiten als het risico dat je wilt verzekeren zich al heeft voorgedaan. Toepassing van deze bepaling is in de praktijk erg moeilijk. Het UWV mag een werknemer niet vooraf keuren. Vroeger konden werkgevers wel een aanstellingskeuring laten uitvoeren, maar sinds de invoering van de Wet op de medische keuringen zijn die verboden. Het is daardoor bijna niet meer vast te stellen of iemand ziek was bij aanvang van de verzekering.
Ziek binnen een half jaar na aanvang van de verzekering
Van veel groter belang is daarom het tweede deel van de anti-misbruikbepaling. Hierin staat dat het UWV uitkering mag weigeren als de ongeschiktheid tot werken binnen een half jaar na het tijdstip waarop de verzekering een aanvang nam is ingetreden, terwijl de gezondheidstoestand van de betrokkene ten tijde van de aanvang van zijn verzekering het intreden van de ongeschiktheid tot werken binnen een half jaar kennelijk moest doen verwachten. Een hele mond vol. Ook deze regeling is niet makkelijk uit te voeren. In de loop de jaren zijn allerlei richtlijnen verschenen, die de verzekeringsartsen en claimbeoordelaars handvatten moeten bieden voor de beoordeling.
Jurisprudentie
Over de toepassing van de anti-misbruikbepaling zijn heel wat rechtszaken gevoerd. Er zijn altijd wel mensen die proberen op een of andere manier een sociale uitkering te krijgen. Wie alle rechterlijke uitspraken doorspit ziet dat er soms evidente gevallen zijn. Zo was er een Nederlander die in de jaren 60 van de vorige eeuw was geëmigreerd naar Nieuw-Zeeland. Na zeven jaar werd hij ziek, geopereerd en bestraald, maar zijn ziekte bleek ongeneeslijk. Hij besloot daarop naar Nederland terug te keren. Half juni kwam hij hier aan, half augustus trad hij bij een werkgever in dienst als betonwerker. Die baan hield hij nog geen maand vol. Het toenmalige Gak concludeerde dat betrokkene alleen een baan had aangenomen om ziekengeld te kunnen krijgen.
Afschaffing
Minister Donner stelt voor de anti-misbruikbepaling af te schaffen. Hij voert vier argumenten aan:
- De huidige regeling is moeilijk uit te voeren. De verzekeringsarts van het UWV moet immers achteraf vaststellen of de betrokkene arbeidsongeschikt was bij aanvang van de verzekering.
- Tegenwoordig wordt ervan uitgegaan dat vrijwel iedereen in staat is om arbeid te verrichten, ook al heeft iemand (ernstige) beperkingen.
- Wie een dienstbetrekking aanvaardt, mag ervan uitgaan dat hij ‘automatisch’ (van rechtswege) verzekerd is tegen de risico’s van onder meer arbeidsongeschiktheid.
- Werkgevers betalen geen premie meer voor een werknemer, terwijl later blijkt dat deze toch geen rechten kan ontlenen aan de ZW en de WIA.
Mogelijkheden voor misbruik
De minister gaat ervan uit dat iedereen die in dienst komt bij een werkgever ook in staat is om te werken. Maar mensen zijn ook in staat tot calculerend gedrag. Tot nu toe was het aantal gevallen waarin de anti-misbruikbepaling werd toegepast uiterst beperkt. Dat zou wel eens snel kunnen veranderen. In de jurisprudentie zijn gevallen terug te vinden van dga’s die hun zieke vrouw op de loonlijst hadden gezet in de hoop voor haar uitkering te krijgen. Een zzp-er die zijn arbeidsongeschiktheidsverzekering te duur vindt krijgt de mogelijkheid van een alternatieve verzekering. Hij/zij hoeft er alleen maar voor te zorgen een tijdelijk arbeidscontract te krijgen en 1 dag aanwezig te zijn. Er is vast wel een collega met een BV die dit wil regelen. De Minister houdt ook rekening met een toename van het misbruik. Hij verwacht dat de uitkeringslasten met € 200.000 zullen stijgen.
ZW-toerisme
In de jurisprudentie zit ook het voorbeeld van een succesvolle restauranthouder die werd geconfronteerd met ernstige ziekte van een familielid in zijn thuisland. Via een tijdelijk dienstverband in Nederland dacht hij zowel een goede ziektekostenverzekering, medische zorg en arbeidsongeschiktheidsuitkering te kunnen regelen. Hij had buiten de waard gerekend, maar straks is die waard er niet meer. Moeten we dan vrezen voor ziekengeldtoerisme? Onze sociale verzekeringswetgeving mag dan knap ingewikkeld zijn, in het buitenland zijn er diverse deskundigen die precies weten waar de mazen in de wet zitten. Nog niet zolang geleden hadden we te maken met het WW-toerisme. Nadat in mei 2007 de grenzen waren opengegaan voor werknemers uit Oost-Europese EU-landen, konden deze werknemers na hier een tijd te hebben gewerkt, een WW-uitkering aanvragen. Minister Donner vond destijds dat er geen reden was te veronderstellen dat werknemers uit Centraal- en Oost-Europa alleen naar Nederland zouden komen om een uitkering op te strijken. Toch bleek begin 2009 dat sinds de kredietcrisis van eind 2008 aan 824 werkloze Polen een WW-uitkering was toegekend. In dat licht bezien lijkt de raming stijging van de uitkeringslasten met € 200.000 aan de lage kant.
Tweede Kamer
Het wetsvoorstel ligt pas een paar dagen bij de Tweede Kamer. Die heeft er nog nauwelijks naar kunnen kijken. Bovendien zijn vele Kamerleden net nieuw en nog niet ingewerkt. Misschien dat de langer zittende kamerleden zich nog de discussie over het WW-toerisme herinneren. Zoals VVD-er Stef Blok, die destijds Minister Donner vroeg om de wet zo te wijzigen, dat het uitkeringstoerisme niet meer lonend zou zijn. Het is dus nog onzeker of het voorstel het ooit zal halen.
