ExpertKennis
De WW eerder privaat dan de WGA?
Er is momenteel veel politieke aandacht voor de WW. Dat heeft niet in de laatste plaats te maken met de oplopende werkloosheid als gevolg van de economische recessie. Nog meer echter vanuit een lange termijn perspectief wordt naar de WW gekeken als een belangrijk instrument om de noodzakelijke vergroting van de arbeidsparticipatie te realiseren. Dat is nodig om de sociale zekerheid en de oudedagsvoorzieningen betaalbaar te houden.
In deze bijdrage is eerst gekeken naar de rechten die de huidige WW biedt en vervolgens aandacht besteed aan de hiervoor geschetste politieke belangstelling.
Wettelijke regelingen bij werkloosheid
Bij werkloosheid kan een beroep worden gedaan op verschillende wettelijke regelingen. Meest belangrijk is de Werkloosheidswet (WW). Indien geen recht (meer) bestaat op WW kan nog een beroep worden gedaan op de Wet werk en bijstand (WVB), de Inkomensvoorziening voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) of de Wet inkomensvoorziening oudere werklozen (IOW).
WW voor en na 1 oktober 2006
Een belangrijk moment in de historie van de WW is 1 oktober 2006. Op dat moment is de uitkeringstructuur van de WW ingrijpend aangepast. Voor 1 oktober 2006 kende de WW 3 soorten uitkeringen; de loongerelateerde uitkering, de kortdurende uitkering en tot 11 augustus 2003 de vervolguitkering. Vanaf 1 oktober 2006 is er nog maar een soort uitkering, de loongerelateerde WW-uitkering.
Voorwaarden WW-uitkering
Om bij ontslag in aanmerking te komen voor een WW-uitkering, moet aan een groot aantal voorwaarden worden voldaan. Deze houden in dat:
· de werknemer verzekerd moet zijn voor de WW. Met enkele uitzonderingen is dit iedereen die in loondienst bij een werkgever werkt;
· de werknemer ten minste vijf uur of ten minste de helft van het aantal arbeidsuren per week moet hebben verloren en dat hij beschikbaar moet zijn voor de arbeidsmarkt;
· de werknemer moet voldoen aan de zogeheten wekeneis. Dat houdt in dat in de 36 weken onmiddellijk voorafgaande aan zijn werkloosheid in ten minste 26 weken feitelijk gewerkt moet zijn;
· er geen sprake mag zijn van een uitsluitinggrond zoals het bereikt hebben van de 65-jarige leeftijd;
· er geen sprake mag zijn van een weigeringsgrond zoals verwijtbare werkloosheid;
· de werknemer zich moet houden aan een aantal regels zoals de inschrijving bij het CWI als werkzoekende, het zelf actief zoeken naar werk en het aanvaarden van passende arbeid.
Verwijtbaar werkloos
Verwijtbare werkloosheid was in het verleden voor het UWV een van de belangrijkste gronden om de uitkering geheel of gedeeltelijk te weigeren. Dat was ook de reden dat veel werklozen pro forma protesteerden tegen het ontslag. Om tegemoet te komen aan de kritiek hierover, zijn de regels over verwijtbare werkloosheid per 1 oktober 2006 in die zin gewijzigd dat dit soort procedures niet meer nodig zijn om het recht op WW veilig te stellen.
Passende arbeid aanvaarden
Een belangrijke voorwaarde om de uitkering te krijgen of te behouden is de verplichting om passend werk te aanvaarden. Van passend werk is in elk geval sprake als de werkloze hetzelfde werk krijgt aangeboden als voor de werkloosheid. Naarmate de werkloosheid echter langer duurt zal steeds meer werk als passend worden aangemerkt. Uiteindelijk zal elk werk passend worden.
Hoogte en duur van de WW-uitkering
Als aan alle voorwaarden is voldaan, biedt de WW voor een bepaalde periode inkomensbescherming en voorkomt een beroep op de ‘bijstand’. De WW kent sinds 1 oktober 2006 een basisuitkering van 3 maanden. Voldoet men ook aan de zogeheten jareneis, dan heeft men recht op een verlenging van deze uitkering met 1 maand voor elk jaar dat men heeft gewerkt. De jareneis houdt in dat men in ten minste vier van de vijf jaren voorafgaande aan het jaar waarin men werkloos werd, over 52 of meer dagen per jaar loon moet hebben ontvangen. De maximale uitkeringsduur is 3 jaar en 2 maanden. De hoogte van de uitkering bedraagt de eerste 2 maanden 75% van het laatstverdiende loon. De resterende maanden is dat 70%. Het loon is daarbij gemaximeerd tot het maximale loon op grond van de SV-wetten.
Inkomsten en WW-uitkering
Een belangrijke vraag is wat gebeurt met inkomsten tijdens de periode dat recht bestaat op een WW-uitkering. Vaak gaat het dan over ontslagvergoedingen. In ieder geval geldt dat bijverdiensten die iemand al had op het moment dat hij werkloos werd, geen invloed hebben op de hoogte van de WW-uitkering. Inkomsten wegens loonderving (behalve een wao/wia-uitkering, overheidsinvaliditeitspensioen e.d.) en inkomsten uit ouderdomspensioen worden wel (volledig) op de uitkering in mindering gebracht.
Vergoedingen die verband houden met het einde van een dienstbetrekking, ook wel gouden handdruk of ontslagvergoedingen genoemd, worden niet in mindering gebracht op de WW-uitkering. Dat geldt althans als de opzegtermijn in acht is genomen. Als dat niet het geval is, wordt het gedeelte van de ontslagvergoeding dat overeenkomt met het loon dat de werknemer zou hebben ontvangen bij inachtneming van de juiste opzegtermijn, als loon beschouwd. Deze vergoeding moet dan eerst worden ‘opgemaakt’ voordat recht op een WW-uitkering ontstaat. Ten slotte heeft inkomen van de partner geen invloed op de uitkering maar wel op de hoogte van de eventuele toeslag op grond van de Toeslagenwet. Deze wet vult de uitkering aan als deze lager is dan het sociale minimum.
Actuele ontwikkelingen WW
De WW is een wet die al jaren onderwerp is van discussie. Het huidige demissionaire kabinet heeft vorig jaar besloten om het begrip passende arbeid aan te scherpen. Tegen het licht van de economische recessie heeft het kabinet eind 2008 de Regeling Werktijdverkorting ingevoerd. Vervolgens is deze regeling per 1 april 2009 door de regeling Deeltijd WW, vervangen. Beide regelingen zijn inmiddels beëindigd.
Aanscherping begrip ‘passende arbeid’
Een van de meest ingrijpende wijzigingen van de WW is de aanpassing van de Richtlijn Passende Arbeid 2008. Daarin wordt geregeld dat mensen die langer dan een jaar een WW-uitkering hebben ook banen op een lager niveau en met een lager loon dan de uitkering moeten accepteren. WW-ers die niet meewerken aan terugkeer naar betaald werk, worden op hun uitkering gekort. Belangrijk is dat bij werkhervatting het recht op WW niet langer zal worden beëindigd naar rato van het aantal arbeidsuren, maar dat inkomsten uit de nieuwe baan verrekend worden met de WW-uitkering. Omdat slechts 70% van het loon in mindering komt op de uitkering gaat de werknemer er financieel niet op achteruitgaat als hij lager betaald werk gaat verrichten.
Regeling Werktijdverkorting
Sinds 30 november 2008 was het mogelijk om werktijdverkorting aan te vragen om een periode te overbruggen, waarin als gevolg van de economische crisis, minder personeel nodig was. De WW bood al de mogelijkheid tot werktijdverkorting maar de situaties waarin dit kon worden toegepast, werden met de Regeling Werktijdverkorting tijdelijk verruimd. Deze regeling is per 21 maart 2009 vervallen.
Deeltijd-WW
In plaats van de regeling Werktijdverkorting heeft het kabinet per 1 april 2009 de regeling deeltijd WW ingevoerd. Werkgevers konden door deze regeling werknemers behouden, die ze door de crisis anders hadden moeten ontslaan. De werknemers bleven gedurende de deeltijd WW in dienst bij de werkgever en hoefden in deze periode niet te solliciteren of een re-integratietraject te volgen. Wel was het zo dat werknemers tijdens de uitkeringsperiode opgebouwde WW-rechten verbruikten. Anderzijds werden over de gewerkte uren wel weer nieuwe rechten opgebouwd. Deeltijd WW werd in eerste instantie toegekend voor drie maanden. Werkgevers konden vervolgens twee keer een verlenging met zes maanden aanvragen. Als de werkgever gebruik wilde maken van de regeling, diende deze met de werknemersvertegenwoordiging afspraken te maken over scholing en detachering tijdens de periode van deeltijd WW. Het was de bedoeling dat de werknemer na afloop van de deeltijd WW weer volledig ging werken bij zijn werkgever. Als de werkgever hem toch tijdens de periode van deeltijd WW ontsloeg, moest de werkgever het UWV de helft van de betaalde werkloosheidsuitkering terugbetalen.
Toekomst WW?
Er is een sterke politieke tendens om de WW voor de langere termijn meer activerend te maken. Dat is ook in bijna alle verkiezingsprogramma’s terug te vinden. Dit wordt onder meer ingegeven door dreigende krapte op de arbeidsmarkt door de vergrijzing. Demissionair minister Donner wees er regelmatig op dat wanneer niets wordt gedaan, over 15 jaar de verhouding werkenden/65-plussers nog meer 2 op 1 zal zijn. Op dit moment is dit nog 4 op 1. Gezien deze ontwikkeling zal verhoging van de arbeidsparticipatie dan ook een van de belangrijkste politieke speerpunten blijven. Een van de instrumenten om de arbeidsparticipatie te bevorderen is een WW die veel meer gericht is op behoud van werk en het zo snel mogelijk begeleiden van overtollige werknemers van werk naar werk. Een meer activerende WW kan volgens deskundigen bereikt worden langs twee sporen. Ten eerste zou de duur van de WW nog verder kunnen worden bekort waardoor de WW beter aansluit bij de visie dat deze regeling slechts bedoeld is ter overbrugging van de periode tussen 2 banen. Het andere spoor is om werkgevers, werknemers en wellicht ook uitvoerende partijen een groter (financieel) belang te geven bij beperking van het beroep op de WW. In dat verband vallen vaak termen als (gedeeltelijke) privatisering of private uitvoering van de WW. Daarbij zijn vele privatiseringsvarianten mogelijk. De heroverwegingscommissie WW heeft inmiddels vele varianten beschreven die in de verschillende verkiezingsprogramma’s zijn terug te vinden. Verzekeraars hebben zich in principe positief uitgesproken over privatisering van de WW maar dan wel onder de strikte voorwaarde dat een oplossing wordt gevonden voor een aantal verzekeringstechnische problemen.
