De arbeidsdeskundige biedt toekomst bij uitval

Een arbeidsdeskundige houdt zich bezig met vraagstukken op het gebied van mens en arbeid en de factor belasting/belastbaarheid. Dit artikel geeft een beschrijving van het werk van een arbeidsdeskundige, gericht op de particuliere verzekeringssector en binnen dit kader de zelfstandig ondernemer.

Inleiding

Het begrip arbeidsdeskundige is bij veel mensen wel bekend en vaak wordt hierbij gedacht aan iemand die arbeidsongeschiktheidsbeoordelingen verricht bij het UWV of bij een verzekeraar. Er zijn ook vele arbeidsdeskundigen op andere gebieden werkzaam, bijvoorbeeld bij een arbeidsdeskundig adviesbureau, een re-integratiebureau, bij een Arbodienst of als zelfstandig ondernemer. De werkzaamheden kunnen zeer divers zijn, afhankelijk van de sector waar men werkzaam is.

De rol van arbeidsdeskundigen bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen

Binnen de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen werkt de arbeidsdeskundige met de polisvoorwaarden als uitgangsbasis. Er zijn verschillende polissen: van beroeps tot passende en gangbare arbeid. De arbeidsdeskundige is op de hoogte van de polisvoorwaarden en bijbehorende criteria en stemt hier de werkwijze op af.

Doorgaans wordt de inzet van een arbeidsdeskundige gekoppeld aan het begrip arbeidsongeschiktheid. Maar ook bij dreigend verzuim, een acceptatieonderzoek, een werkplekonderzoek en re-integratiebegeleiding kan een arbeidsdeskundige ingeschakeld worden.

Acceptatieonderzoek

Bij een acceptatieonderzoek wordt door de arbeidsdeskundige gekeken naar het risico dat het te verzekeren beroep met zich meebrengt en of dit een acceptabel risico is voor de verzekeraar. Denk hierbij aan onder andere sectoren als de autohandel, horeca, muziekwereld en paramedische beroepen. De arbeidsdeskundige beoordeelt dan de fysieke en mentale belasting van het beroep, kijkt naar sociaal-maatschappelijke factoren en naar de functie-eisen die voor het betreffende beroep gelden. Ook wordt aandacht besteed aan het type ondernemer, diens motivatie, visie en zijn financiële situatie. Een acceptatieonderzoek is eenmalig en er wordt een advies afgegeven over het te verzekeren bedrag en het polismodel.

Preventie

Een arbeidsdeskundige kan ook worden ingezet voor een preventief onderzoek, bijvoorbeeld een werkplekonderzoek bij een startende ondernemer die zijn kantoor wil inrichten. Een juiste beeldscherm werkplekopstelling is dan belangrijk. Maar ook als een ondernemer zijn werkorganisatie wil veranderen, of hulpmiddelen of aanpassingen nodig heeft om de werkbelasting te verminderen, kan de arbeidsdeskundige ingeschakeld worden.

Voor kan een arbeidsdeskundige worden ingezet bij dreigende arbeidsongeschiktheid. Denk aan een gezinssituatie waarbij er een ziek gezinslid is en er in dit kader een extra beroep wordt gedaan op de ondernemer waardoor zijn eigen belastbaarheid afneemt en uitval op termijn dreigt waardoor de continuïteit van het bedrijf in gevaar komt. Het kan dan zinvol zijn om een arbeidsdeskundige in te schakelen en te bekijken of er een oplossing is om problemen later te voorkomen. Bijvoorbeeld het tijdelijk inschakelen van een extra hulp, andere werkorganisatie, inschakelen van psychologische begeleiding om te leren omgaan met een situatie.

Beoordeling mate van arbeidsongeschiktheid

In geval van arbeidsongeschiktheid gebeurt de schatting van de mate van arbeidsongeschiktheid door een arbeidsdeskundige. Dit op basis van toetsing van de functiebelasting van het verzekerde beroep versus de belastbaarheid van de verzekerde. De belastbaarheid wordt door een medicus vastgesteld. Maar het komt ook regelmatig voor dat er een arbeidsongeschiktheidsmelding bij de verzekeraar binnenkomt en dat de aard van de ziekte, de belastbaarheid en de prognose nog niet bekend is. Ook kan het vaak even duren voordat een medische situatie uitgekristalliseerd is. Maar ziek zijn wil niet zeggen dat iemand ook volledig arbeidsongeschikt is voor zijn werk. De arbeidsdeskundige wordt dan gevraagd een eerste inventariserend onderzoek te verrichten. Op basis van bevindingen en overwegingen wordt dan een schatting gedaan naar de mate van arbeidsongeschiktheid. Vaak kan er dan ook al een afspraak gemaakt worden met de verzekerde over het verdere verloop van de arbeidsongeschiktheid en niet altijd is inschakeling van een medisch adviseur of controleren arts nodig.

Re-integratiebegeleiding

De arbeidsdeskundige kan ook een rol hebben in de re-integratie. Denk hierbij aan de coaching tijdens de arbeidsongeschiktheidsperiode, het geven van informatie over hulpmiddelen en voorzieningen of de aanzet geven voor belastbaarheidverhogende trainingen, bijvoorbeeld een rugtraining bij rugklachten. De arbeidsdeskundige spreekt een werkhervattingschema met de verzekerde af met vaak een stapsgewijze opbouw. Na een periode van arbeidsongeschiktheid is de belastbaarheid meestal gering en om problemen te voorkomen is het verstandig om de belastbaarheid geleidelijk op te bouwen op alle fronten. Dus niet alleen richting het werk, maar ook de thuissituatie en leefstijl worden meegenomen. Om weer terug te komen in een “gezonde” situatie is het van belang om een goede balans op te bouwen tussen belasting en belastbaarheid.

Jaarcijfers

Dan is er nog het jaarcijferonderzoek. Dit is niet standaard maar kan wel deel uitmaken van een arbeidsdeskundig onderzoek. Bijvoorbeeld na langere tijd arbeidsongeschiktheid om te bepalen welk effect de arbeidsongeschiktheid heeft op de financiële situatie van verzekerde. Ook in het geval van controle op de verzekerde bedragen of op verdenking van fraude kunnen de jaarcijfers opgevraagd worden.

De polis en de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling

Er is een grote diversiteit aan polissen. Een aantal polissen kent in het eerste jaar het criterium beroepsarbeidsongeschiktheid. Dan wordt er uitsluitend beoordeeld op het verzekerde beroep. In het 2e jaar van arbeidsongeschiktheid kunnen ook taakverschuivingen meegewogen worden. Dit kan soms een behoorlijke verandering in de bedrijfsorganisatie tot gevolg hebben. Een bedrijfsleider inzetten, schuiven van taken en afdelingen et cetera. Er wordt dus breder gekeken dan in het eerste jaar van arbeidsongeschiktheid. Bij beoordeling op passende arbeid wordt er verder gekeken dan uitsluitend het eigen bedrijf en is de beoordeling ook meer theoretisch (de geduide functies hoeven niet daadwerkelijk voorhanden te zijn). Is er sprake van een polis waarbij gangbare arbeid het criterium is, biedt dit nog meer ruimte voor de beoordeling. Het type polis is dus van belang bij een arbeidsongeschiktheidsbeoordeling.

Arbeidsongeschiktheidsmelding en aanpak

Een zelfstandig ondernemer meldt zich niet zo snel ziek en heeft doorgaans een hoge “verzuimdrempel”. Hij heeft vaak een emotionele binding met zijn bedrijf en “ziek zijn” kost hem direct geld. Een ondernemer is erbij gebaat dat zijn bedrijf kan doordraaien en is dan ook op ziek naar oplossingen voor het probleem dat arbeidsongeschiktheid met zich meebrengt. De ondernemer gaat vaak door binnen zijn bedrijf totdat het niet mee gaat en meldt zich dan pas bij de verzekeraar. Snel weer beginnen en veel uren maken is iets dat ondernemers niet vreemd is. Op het moment dat een ondernemer zich arbeidsongeschikt meldt bij de verzekeraar verwacht hij dat zijn melding zorgvuldig wordt behandeld en dat er met hem meegedacht wordt.

De aanpak van arbeidsongeschiktheid is integraal: er wordt gekeken naar het individu, naar werk en werkplek en de thuissituatie. Vervolgens wordt gekeken naar een combinatie van maatregelen om de problematiek op te lossen. Er wordt gezocht naar mogelijkheden waarbij de ondernemer zijn bedrijf ondanks zijn arbeidsongeschiktheid toch kan laten draaien. Immers de arbeidsongeschiktheidspolis is erop gericht om inkomstenderving bij arbeidsongeschiktheid te voorkomen. Door deze integrale aanpak wordt met de ondernemer samen naar oplossingen gezocht.

Soms kan het nodig zijn om in het kader van de beoordeling, maar ook om naar oplossingen te zoeken, de jaarcijfers bij de beoordeling te betrekken. Als de arbeidsongeschiktheid langer duurt dan 1 jaar is vaak het effect ervan wel terug te zien in de cijfers. Er zijn bijvoorbeeld extra personeelskosten gemaakt. Maar ook kan gekeken worden naar het inkoopbeleid, de verhouding in kosten. Als er twijfel is over voldoende inkomsten bij de verzekerde bedragen kunnen de cijfers eerder opgevraagd worden. Iemand kan ook ziek worden omdat het bedrijf niet goed draait. Echter om echt iets te kunnen zeggen over het effect van de arbeidsongeschiktheid op de bedrijfsresultaten moet iemand toch wat langer uitgevallen zijn. Doorgaans worden de cijfers opgevraagd tot 3 jaar voor de arbeidsongeschiktheid en bij bedrijven waarbij de inkomsten flink kunnen fluctueren, 5 jaar voor uitval (boerenbedrijven, tuinders).

Praktijkbenadering

Een schadeafhandelingstraject is zoveel mogelijk praktijk gericht. Behoudens dat er formeel een beoordeling plaats vindt zal er samen met de ondernemer gekeken worden naar de mogelijkheden om het eigen werk weer op te pakken, zonodig met aanpassingen.

Er kan bijvoorbeeld een taakwisseling binnen de organisatie plaatsvinden. Denk hierbij aan het inschakelen van een bedrijfsleider of het verschuiven van een meer uitvoerende taak naar een adviserende. Uiteraard wel in redelijkheid en billijkheid. Van een ondernemer die samen met zijn broer een bedrijf runt waarbij hij met name de uitvoerende kracht was en de broer de beleidsmatige kant voor zijn rekening neemt, kan niet direct gevraagd worden om deze rollen om te draaien. Daarom wordt ook een grondig onderzoek verricht en komen affiniteiten en capaciteiten aan de orde. Soms kan het nodig zijn dat er bij- of omscholing plaatsvindt. Bijvoorbeeld in het geval van een ondernemer die onvoldoende is toegerust op zijn taak en hierdoor psychische klachten krijgt. Denk hierbij aan een sterke groei van het bedrijf, overname van het bedrijf van vader op zoon en bijvoorbeeld onvoldoende of gerichte scholing. Ieder bedrijf en functie heeft zijn eisen en de ondernemer moet hierin mee kunnen.

Maar ook werkplekaanpassingen als een goede stoel, een aangepaste machine kunnen ertoe bijdragen dat de arbeidsongeschiktheid kan afnemen en de ondernemer zijn werk weer kan doen.

Om een uitspraak te kunnen doen over de mate van arbeidsongeschiktheid en het verdere verloop wordt een uitgebreide intake gedaan waar de volgende onderwerpen aan de orde komen: de sociale en medische situatie, arbeidsverleden en bedrijfsanalyse, taak- en functiebeschrijving, verzekeringstechnische aspecten, visie van de ondernemer en re-integratieafspraken. Aan het eind van een gesprek wordt besproken wat er uit de optiek van de arbeidsdeskundige richting verzekeringsmaatschappij wordt geadviseerd. Bijvoorbeeld afspraken over de uitkering, voorstel tot hulpmiddelen of re-integratiebegeleiding, overleg met de medisch adviseur of inschakelen van derden. Afhankelijk van de polis en ook de vraagstelling kan een bezoek een meer schattend karakter hebben of meer op de re-integratie gericht.

In de AOV heeft men te maken met vooral de zelfstandig ondernemers. In de praktijk vraagt dit om een specifieke aanpak. Een ondernemer is vaak een ander type mens dan de werknemer en kijkt op een andere manier naar zijn werk dan veel werknemers. Rondom het thema arbeidsongeschiktheid zijn er verschillen waar rekening mee moet worden gehouden. Zo heeft een ondernemer doorgaans alleen te maken met de AOV-verzekeraar, terwijl de werknemer heeft te maken met een Arbodienst, het UWV en zijn leidinggevende. Een ondernemer is zijn eigen baas, heeft vaak een variabel inkomen, diversiteit aan taken en de eindverantwoordelijkheid en er is het risico van voortbestaan van de onderneming. Doorgaans maakt een ondernemer meer uren dan een werknemer en de verzuimdrempel ligt hoger. Daarentegen heeft de ondernemer meestal meer regelmogelijkheden bij de re-integratie dan een werknemer die meer gebonden is aan de functieomschrijving en gemaakte afspraken in het bedrijf.

Conclusie

Of het nu gaat om een beoordeling bij (dreigende) arbeidsongeschiktheid een preventieonderzoek of een re-integratiebegeleiding, een oplossingsgerichte aanpak en maatwerk is belangrijk. Door het al in een vroeg stadium inschakelen van de arbeidsdeskundige kan iemand sneller weer op het goede spoor gezet worden, het re-integratieproces kan positief beïnvloed worden en mogelijke bedrijfsschade kan voorkomen of beperkt worden.